Oq cho'yan: Choyga soladigan shakar singari, uglerod suyuq temirda to'liq eriydi. Agar suyuqlikda erigan bu uglerod quyma temir qattiqlashayotganda suyuq temirdan ajratilmasa, lekin strukturada to'liq erigan holda qolsa, hosil bo'lgan strukturani oq cho'yan deb ataymiz. Juda mo'rt tuzilishga ega bo'lgan oq cho'yan oq cho'yan deb ataladi, chunki u singanida yorqin, oq rangga ega bo'ladi.
Kulrang quyma temir: Suyuq quyma temir qattiqlashganda, suyuq metallda erigan uglerod, masalan, choydagi shakar, qattiqlashish paytida alohida faza sifatida paydo bo'lishi mumkin. Bunday tuzilmani mikroskop ostida tekshirganimizda, uglerodning yalang'och ko'zga ko'rinadigan alohida tuzilishga, grafit shaklida parchalanganini ko'ramiz. Biz bu turdagi quyma temirni kulrang quyma temir deb ataymiz, chunki uglerod lamellar shaklida, ya'ni qatlamlar shaklida paydo bo'ladigan bu tuzilish buzilganda, xira va kulrang rang paydo bo'ladi.
Dog'li cho'yan: Yuqorida aytib o'tgan oq cho'yanlar tez sovutish sharoitida, kulrang cho'yanlar esa nisbatan sekinroq sovutish sharoitida paydo bo'ladi. Agar quyilgan qismning sovutish tezligi oq rangdan kul rangga o'tish sodir bo'ladigan diapazonga to'g'ri kelsa, kulrang va oq tuzilmalar birgalikda paydo bo'lishini ko'rish mumkin. Biz bu cho'yanlarni dog'li deb ataymiz, chunki bunday bo'lakni sindirib tashlaganimizda, oq fonda kulrang orolchalar paydo bo'ladi.
Temperlangan quyma temir: Bu turdagi quyma temir aslida oq quyma temir sifatida qattiqlashadi. Boshqacha qilib aytganda, quyma temirning qattiqlashishi uglerod strukturada to'liq erigan holda qolishi ta'minlanadi. Keyin, qattiqlashgan oq quyma temir issiqlik bilan ishlov beriladi, shunda strukturada erigan uglerod strukturadan ajralib chiqadi. Ushbu issiqlik bilan ishlov berilgandan so'ng, uglerod tartibsiz shakldagi sharlar shaklida, klasterlarga bo'lingan holda paydo bo'lishini ko'ramiz.
Ushbu tasnifga qo'shimcha ravishda, agar uglerod qattiqlashuv natijasida (kulrang quyma temirlarda bo'lgani kabi) strukturadan ajralib chiqa olgan bo'lsa, hosil bo'lgan grafitning rasmiy xususiyatlariga qarab yana bir tasnifni amalga oshirishimiz mumkin:
Kulrang (lamellar grafit) quyma temir: Agar uglerod qotib, karam barglari kabi qatlamli grafit tuzilishini hosil qilgan bo'lsa, biz bunday quyma temirlarni kulrang yoki lamellar grafit quyma temir deb ataymiz. Biz bu strukturani yuqori issiqlik o'tkazuvchanligi tufayli qisqarish tendentsiyasini ko'rsatmasdan, kislorod va oltingugurt nisbatan yuqori bo'lgan qotishmalarda hosil bo'ladigan qilib qattiqlashtirishimiz mumkin.
Sferik grafit quyma temir: Nomidan ko'rinib turibdiki, bu strukturada uglerod sferik grafit sharlari sifatida ko'rinadi. Grafitning lamellar strukturaga emas, balki sferik strukturaga parchalanishi uchun suyuqlikdagi kislorod va oltingugurt ma'lum darajadan pastga tushirilishi kerak. Shuning uchun sferik grafit quyma temir ishlab chiqarishda biz suyuq metallni kislorod va oltingugurt bilan juda tez reaksiyaga kirisha oladigan magniy bilan ishlaymiz va keyin uni qoliplarga quyamiz.
Vermikulyar grafit quyma temir: Agar sferoid grafit quyma temir ishlab chiqarishda qo'llaniladigan magniy bilan ishlov berish yetarli bo'lmasa va grafitni to'liq sferoidizatsiya qilishning iloji bo'lmasa, biz vermikulyar (yoki ixcham) deb ataydigan bu grafit tuzilishi paydo bo'lishi mumkin. Lamellar va sferoidal grafit turlari orasidagi o'tish davri shakli bo'lgan vermikulyar grafit nafaqat quyma temirga sferoidal grafitning yuqori mexanik xususiyatlarini beradi, balki yuqori issiqlik o'tkazuvchanligi tufayli qisqarish tendentsiyasini ham kamaytiradi. Sferoidal grafit quyma temir ishlab chiqarishda xato deb hisoblangan bu struktura yuqorida aytib o'tilgan afzalliklari tufayli ko'plab quyish zavodlari tomonidan ataylab quyiladi.
Nashr vaqti: 2024-yil 20-dekabr